สมาร์ทวอทช์และสายรัดข้อมือสุขภาพส่วนใหญ่ติดตามการนอนหลับโดยอาศัยข้อมูลจากเซ็นเซอร์วัดการเคลื่อนไหวร่วมกับเซ็นเซอร์วัดอัตราการเต้นหัวใจ แล้วนำมาประมวลผลด้วยอัลกอริทึมเพื่อแยกช่วงเวลานอนหลับออกเป็นระยะต่าง ๆ เช่น หลับตื้น หลับลึก และหลับฝัน (REM) ความแม่นยำโดยรวมถือว่าใช้ดูแนวโน้มได้ดี แต่ยังไม่เทียบเท่าการตรวจการนอนหลับทางการแพทย์ (Polysomnography)
เซ็นเซอร์ที่ใช้ติดตามการนอน
อุปกรณ์สวมใส่ใช้เซ็นเซอร์หลักสองชนิดร่วมกัน ได้แก่ accelerometer (เซ็นเซอร์วัดความเร่ง) ที่ตรวจจับการพลิกตัวและความถี่ของการเคลื่อนไหวระหว่างนอน และเซ็นเซอร์วัดอัตราการเต้นหัวใจแบบ PPG (Photoplethysmography) ที่ส่องแสงผ่านผิวหนังเพื่อวัดการเปลี่ยนแปลงของเลือดใต้ผิว รุ่นที่มีเซ็นเซอร์ SpO2 เพิ่มเติมจะสามารถบันทึกระดับออกซิเจนในเลือดระหว่างนอนได้ด้วย ซึ่งมีประโยชน์ในการดูสัญญาณการหายใจผิดปกติเบื้องต้น
อัลกอริทึมแยกระยะการนอนทำงานอย่างไร
เมื่อได้ข้อมูลการเคลื่อนไหวและอัตราการเต้นหัวใจแบบต่อเนื่องตลอดคืน ซอฟต์แวร์จะนำรูปแบบความแปรปรวนของอัตราการเต้นหัวใจ (Heart Rate Variability) มาวิเคราะห์ร่วมกับช่วงที่ร่างกายนิ่งหรือไม่นิ่ง เพื่อจัดกลุ่มเป็นช่วงตื่น หลับตื้น หลับลึก และหลับฝัน หลักการนี้คล้ายกันในแบรนด์ส่วนใหญ่ เช่น Garmin, Amazfit, HUAWEI และ Samsung แต่แต่ละแบรนด์มีอัลกอริทึมและเกณฑ์การตัดสินของตัวเอง ทำให้ตัวเลขช่วงเวลานอนแต่ละระยะจากอุปกรณ์ต่างรุ่นต่างยี่ห้ออาจไม่ตรงกันแม้สวมพร้อมกันในคืนเดียว
ความแม่นยำเทียบกับการตรวจทางการแพทย์
งานวิจัยหลายฉบับเปรียบเทียบอุปกรณ์สวมใส่กับการตรวจ Polysomnography ในห้องปฏิบัติการพบว่า อุปกรณ์สวมใส่ทำได้ค่อนข้างดีในการแยกว่า “หลับ” หรือ “ตื่น” แต่ความแม่นยำในการแยกระยะย่อย เช่น หลับลึกกับหลับฝัน ยังมีความคลาดเคลื่อนอยู่พอสมควร โดยเฉพาะในคนที่นอนไม่นิ่งหรือมีภาวะนอนหลับผิดปกติ ดังนั้นข้อมูลที่ได้เหมาะสำหรับใช้ดูแนวโน้มคุณภาพการนอนในระยะยาว มากกว่าใช้เป็นข้อมูลวินิจฉัยทางการแพทย์
ปัจจัยที่ทำให้ข้อมูลคลาดเคลื่อน
การสวมนาฬิกาหลวมเกินไปทำให้เซ็นเซอร์ PPG รับสัญญาณไม่ต่อเนื่อง แบตเตอรี่ที่เหลือน้อยในบางรุ่นอาจลดความถี่การวัด และท่านอนที่กดทับข้อมือก็ส่งผลต่อความแม่นยำของเซ็นเซอร์แสงได้เช่นกัน การสวมให้กระชับพอดีและชาร์จแบตเตอรี่ให้เพียงพอก่อนนอนจะช่วยให้ข้อมูลที่ได้ใกล้เคียงความเป็นจริงมากขึ้น
คำถามที่พบบ่อย
Q: สมาร์ทวอทช์ทุกรุ่นวัดระยะหลับฝัน (REM) ได้ไหม
A: ไม่ใช่ทุกรุ่น รุ่นเริ่มต้นบางรุ่นอาจแยกได้แค่หลับตื้นกับหลับลึก ส่วนรุ่นที่มีเซ็นเซอร์ PPG และอัลกอริทึมละเอียดกว่าจึงจะประมาณระยะ REM ได้ ควรตรวจสเปกของรุ่นนั้น ๆ ก่อนซื้อหากต้องการฟีเจอร์นี้
Q: ควรเชื่อตัวเลขคุณภาพการนอนที่แอปสรุปให้มากแค่ไหน
A: ใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงเพื่อดูแนวโน้มในแต่ละสัปดาห์ได้ดี เช่น นอนน้อยลงช่วงไหน ตื่นกลางดึกบ่อยขึ้นหรือไม่ แต่ไม่ควรใช้แทนการวินิจฉัยปัญหาการนอนหลับ หากมีอาการนอนไม่หลับเรื้อรังควรปรึกษาแพทย์
อ่านเพิ่มเติม
- เซ็นเซอร์วัดอัตราการเต้นหัวใจในสมาร์ทวอทช์ทำงานอย่างไร แม่นยำแค่ไหน
- SpO2 ในสมาร์ทวอทช์คืออะไร วัดออกซิเจนในเลือดแม่นแค่ไหน
จัดทำโดยทีมเนื้อหา TMT Innovation